W golfie w odróżnieniu od wielu innych sportów, zawody rzadko są rozgrywane w obecności sędziego. Wynika to z dużej ilości rozgrywanych turniejów w Polsce przy ograniczonej ilości sędziów, braku środków na wynagrodzenia, nonszalancji i konformizmu ze strony organizatorów zawodów. W 2008 roku w Polsce tylko 10 % miało obsadę sędziego z licencją. Najlepszą obsadę sędziowską, co jest zrozumiałe, miały turnieje mistrzowskie PZG powiększoną o sędziów z Norwegii. Natomiast w turniejach pod patronatem PZG dopuszczono do sytuacji gdzie aż 7 turniejów (na 25 ) nie miało w ogóle obsady sędziów z licencją. PZG wydając zgodę na patronat określonego turnieju powinien zastrzec sobie, że taki turniej powinien obsługiwać licencjonowany sędzia golfa. Patronat PZG podnosi zawsze rangę zawodów i szkoda tego zepsuć przez brak obsługi sędziowskiej.
Każdy turniej golfowy powinien być przeprowadzony w zgodzie z obowiązującymi regułami i niedopuszczalne jest aby był prowadzony niedbale i z brakiem konsekwencji. I nie łudźmy się, że to nie zostanie zauważone . Golfiści zawsze wyczują ducha zawodów w jakim są one przeprowadzane. Większość chce aby rywalizacja odbywała się w warunkach fair play. Tylko nieliczni zaakceptują nie profesjonalne prowadzenie zawodów. Dlatego bardzo ważne jest aby organizator czy sponsor zadbał o prawidłowy dobór członków Komitetu zawodów. Wskazane jest aby do Komitetu wchodziły osoby z autorytetem w środowisku golfowym, znające przynajmniej podstawy reguł gry w golfa oraz sędzia golfowy – najlepiej z licencją. Przykładem niech będzie Komitet Polish Golfers Championship:
Dyrektor turnieju – przewodniczący Komitetu Sędzia główny i ewentualnie sędzia pomocniczy Sędzia punktowy Sekretarz Komitetu
Skład Komitetu powinien być przedstawiony przed zawodami. A władza Komitetu powinna być wykorzystywana wyłącznie w celu pomagania i zapewnienia, że zawody będą rozgrywane w sposób sprawiedliwy i zgodny z regułami sportowymi.
Do głównych zadań Komitetu należy: 1. ustalenie regulaminu zawodów zgodnego z obowiązującymi regułami golfa 2. przygotowanie grup i czasy startu oraz przygotowanie kart wyników 3. powołanie sędziego zawodów a w przypadku jego braku rozstrzyganie wszelkich sporów i wątpliwości 4. przygotowanie reguł lokalnych 5. bieżąca kontrola przebiegu zawodów 6. podsumowanie wyników i zamknięcie zawodów.
Komitet może udzielić poszczególnym członkom nieograniczonego upoważnienia do reprezentowania Komitetu w podejmowaniu wiążących decyzji, lub może je ograniczyć. Jednakże, niezależnie od udzielonego upoważnienia poszczególnym członkom Komitetu, zawodnicy w razie wątpliwości, mogą życzyć sobie podjęcia działania przez cały Komitet.
Członek Komitetu nie jest w dosłownym znaczeniu sędzią (chyba że jest specjalnie tak ustawiony). Zawsze kiedy jest obecny na polu jest tylko przedstawicielem Komitetu.
W stroke play, ważne jest wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za odbieranie kart wyników od zawodników kończących rundę. Ponieważ zawodnik otrzyma karę za podpisanie karty z niewłaściwym wynikiem lub za brak podpisu na jego karcie, Komitet powinien wyznaczyć teren gdzie zawodnicy w spokoju sprawdzą i podpiszą karty wyników. .
Reguła 6-6b mówi: "Po ukończeniu rundy zawodnik powinien sprawdzić swój wynik na każdym dołku i wyjaśnić z Komitetem wszelkie sporne sprawy. Musi także zadbać, aby marker lub markerzy podpisali jego kartę wyników, sam ją podpisać i oddać Komitetowi w jak najkrótszym czasie od zakończenia gry.”
Komitet powinien ustalić także też kiedy karta wyników uważana jest za zwróconą.
W przypadku powołania sędziego przez Komitet zawodów głównym jego obowiązkiem jest zastosowanie właściwej reguły golfowej do konkretnego zdarzenia. Dlatego sposób w jaki wykonuje swoje obowiązki może mieć znaczący wpływ na przebieg zawodów. Nie wystarczy tu, że poproszony podejmie prawidłową decyzję, istotny jest sposób zadawania pytań o fakty a także umiejętność słuchania. Musi także, przez cały czas, być dostatecznie czujny aby dokładnie obserwować i prawidłowo interpretować wszystkie zdarzenia jakie pojawią się podczas rundy.
Golf jest przewrotną grą, a problem zwykle pojawia się w momencie i miejscu gdy uwaga sędziego skoncentrowana jest na innej części pola albo na innym zdarzeniu.
Zatem, to delikatna sprawa sposób w jaki sędzia wykonuje swoje obowiązki obserwując i interpretując przepisy. Golf czasami rozgrywany jest przy znacznym obciążeniu nerwowym, i ważne jest utrzymanie właściwego stopnia koncentracji. Szorstkie lub oficjalne działanie może, z powodu zdenerwowania gracza, zwiększyć efekt kary. Ważne jest aby wyczuć kiedy można rozmawiać z graczem a kiedy należy być cicho.
Gracze szybko rozpoznają tych sędziów, którzy wykorzystują swoją pozycję do pokazania wysokiego mniemania o sobie.
Oczywiście, sędzia zawsze musi dokładnie wiedzieć co robi i nigdy nie może odstępować od ukarania zawodnika w sytuacji gdy widzi, że zawodnik złamał regułę i bez względu na to czy zrobił to sponsor czy prezes.
Sędziowie powinni przede wszystkim zaznajomić się z polem golfowym (tj., z miejscami przeszkód wodnych, lokalizacją granic, z niezwykłymi sytuacjami) a dopiero potem być urzędnikami. Najlepiej zaznajamia się z polem podczas samodzielnej gry dzień przed zawodami. Pozwala to na określenie krytycznych miejsc, sprawdzenie oznakowania pola, stan fairway-ów i greenów i ułatwia prawidłowo przygotować reguły lokalne.
Czasami sędzia chcąc dokładnie zinterpretować regułę musi zadać właściwe pytanie z wiedzy np. czy piłka była jeszcze w ruchu kiedy została odbita przez jakiś czynnik zewnętrzny (Reguła 19-1) a jeżeli tak, czy odbicie było umyślne (patrz uwaga pod regułą 19-1) lub czy zatrzymała się i była poruszona przez czynnik zewnętrzny (Reguła 18-1) i dopiero otrzymanie odpowiedzi na kolejne pytania umożliwi podjęcie właściwej decyzji.
Podczas startu z tee, a tak jest na każdym tee, sędzia powinien się tak ustawiać aby mógł dokładnie określić czy gracze wykonują uderzenia z obszaru tee – “obszaru startu”. Chociaż sędzia nie może wstępnie poinstruować gracza aby grał z obszaru tee, to nie ma powodu aby patrząc na tee gracza i ustawioną jego piłkę poza obszarem tee, nie ostrzegł gracza w formie: “twoja piłka jest odrobinę przed tee markerami”. Jeżeli zawodnik nie zareaguje na uwagę, to nie pozostaje nic innego jak ukaranie zawodnika dwoma punktami zgodnie z regułą 11-4 ( przypadek Ani w Bytkowie na dołku 18).
Nasuwa to pytanie o postawę etyczną sędziego, kiedy widzi gracza, w sytuacji, że może on złamać reguły. Jak zaznaczyłem, sędzia został wyznaczony w celu zapewnienia gry w sportowych warunkach. Sędzia nie ma prawa zapobiegać umyślnemu łamaniu reguł, ale ma on oczywiście zarówno prawo jak i obowiązek radzić graczom przestrzeganie reguł. Oczywiście, nieznajomość reguł nie jest wymówką i można się spierać czy gracz, który nie zna reguł powinien być karany, ale będzie niezgodne z fair play w golfie gdy sędzia nie informując gracza o działaniu reguły, potem nałoży karę za złamanie jej, któremu to złamaniu mógł zapobiec. Sędzia, który próbuje pomagać zawodnikom uniknięcia złamania reguł, musi to robić w taki sposób aby nie narazić się na oskarżenie o faworyzowanie jakiegoś jednego gracza.
Poniżej przytoczę kilka przykładów sytuacji i sugerowane sposoby postępowania:
(1) Podnoszenie naturalnych utrudnień ruchomych (loose impediment) w hazardzie:
- Sędzia powinien powiedzieć graczowi, że jego piłka jest w hazardzie.
(2)Niewłaściwy sposób dropowania: - Sędzia powinien zwrócić uwagę, że to co robi gracz jest źle robione.
(3) Granie drugiej piłki bez rzeczywistej przyczyny:
- Sędzia powinien zapytać gracza czy jego intencją jest granie piłki prowizorycznej.
(4) Niewłaściwa kolejność gry w foursomes:
- Sędzia powinien zapytać gracza czy gra we właściwej kolejności.
(5) na greenie – zawodnik nie przestawia z powrotem znacznika
- Sędzia powinien zapytać gracza czy jest pewien, że puttuje z właściwego miejsca
Zastosowanie reguły 13-2 (poprawianie położenia piłki, obszaru zamierzonego ustawienia lub zamachu, lub linii gry) zawsze stwarza sędziemu trudny problem. Jeżeli gracz poprawił swoją linię poprzez wygładzanie nierówności w piaszczystej ziemi, lub przez poruszenie trawy, sędzia nie ma wyboru i musi ukarać. Trzeba zauważyć, że reguła 13-2 umożliwia tylko lekkie dotykanie ziemi. Zatem, wyrzucenie piaszczystej ziemi w momencie gdy kij wykonuje backswing w trakcie uderzenia, można traktować jako złamanie reguły.
Reguła 13-2 może spowodować inny ból głowy sędziemu, gdy piłka wyląduje w krzakach lub w małych drzewkach. Tu sędzia musi określić jak bardzo graczowi może przeszkadzać wpływ krzewów lub drzewek w procesie normalnego ustawiania przed uderzeniem.
Trudny moment pracy sędziego pojawia się, gdy musi zdecydować czy gracz dotknął ziemi, piasku lub wody swoim kijem przed zagraniem z bunkra lub przeszkody wodnej. Trudno nałożyć karę kiedy kontakt z ziemią był tak delikatny, że graczowi nie przyniósł żadnej korzyści. Jednak, reguła 13-4b zabrania jakiegokolwiek dotykania ziemi. Jeżeli sędzia zaobserwuje kilka drobin piasku poderwanych do góry z kupki piasku w bunkrze, to może być pewien, że zostało to spowodowane przez ruch powietrza a nie kij; ale gdy podczas backswingu kij zostawi ślad na ziemi, to jasne jest że nastąpiło złamanie reguły.
Kiedy gracz naprawia ślad po piłce na greenie, sędzia powinien być pewien, że jest to ślad po piłce i że naprawa nie przekracza uszkodzenia zrobionego przy uderzeniu piłki. Sędzia musi uważać, czy gracze nie dotykają swoich linii puttowania za wyjątkiem usuwania naturalnych utrudnień ruchomych lub ruchomych sztucznych utrudnień lub naprawy po śladach piłek lub podnoszenia piłki.
Kiedy piłka zatrzyma się na krawędzi dołka, sędzia musi podjąć decyzję, najpierw, czy rzeczywiście zawisła na krawędzi dołka i po drugie, czy gracz wykorzystał dozwolone dziesięć sekund aby upewnić się, że piłka jest w spoczynku. Gdy piłka wpadnie po upływie dziesięciu sekund, gracz otrzymuje karę jednego uderzenia – reguła 16-2.
Prędzej czy późniejkażdy sędzia stanie w obliczu niezręcznej sytuacji. Poza wyczuciem taktu i prawidłowej oceny sytuacji, nie ma idealnego sposobu postępowania sędziego. Ale kilka rad może pomóc w działaniu. Po pierwsze, należy być stanowczym i pewnym, ale nie działać w pośpiechu. Zawsze rozsądniej jest sprawdzić działanie reguły w książce "Rules of Golf”. Nawet gdy sędzia jest pewien reguły, to dobrze jest umożliwić graczom zapoznanie się z nią. Często, w dojściu do decyzji, najważniejsze mogą być intencje gracza. Przed dyskusją jaka może się rozwinąć, to pierwszą sprawą jaką powinno się zawsze ustalić to właśnie ten fakt. Zapytanie o intencje gracza może bardzo pomóc w rutynowym podejściu do każdej wątpliwej sytuacji, na przykład, jeżeli wydaje się, że gracz sprawdzał głębokość piasku w bunkrze lub dotykał linii puttowania kiedy nie było żadnych naturalnych utrudnień ruchomych do usunięcia.
Na koniec, trudne pytania pojawiają się w związku z przypadkową wodą lub z zakłóceniami przez sztuczne utrudnienia. Uznaje się za przypadkową wodę, chwilowe nagromadzenie wody, które musi być widoczne na powierzchni ziemi przed lub po ustawieniu się gracza, pod normalnym naciskiem jego ciężaru. Co do zakłócenia przez sztuczne utrudnienia, to zakłócenie musi być realne aby zastosować właściwą regułę. Reguła nie uważa za zakłócenia, zakłócenia mentalne lub pojawiające się podczas nienaturalnego ustawienia się.
Sędzia nie powinien mieć skrupułów karania pomimo tego, że inni zawodnicy bez sędziego nie są kontrolowani tak jak grupa z którą w danym momencie przebywa.
W stroke play sędzia nie jest zobowiązany do podejmowania wszystkich decyzji na polu. Dzięki temu, że zawodnicy mogą zastosować regułę dwóch piłek (Reguła 3-3), sędzia ma możliwość przekazania obowiązku podjęcia kłopotliwej decyzji Komitetowi zawodów. I to jest jedną z przyczyn, że reguły dają prawo Komitetowi ograniczenia obowiązków sędziego w stroke play (Reguła 33-1). Komitet może zawsze pójść dalej i zastrzec sobie prawo do podejmowania wszystkich decyzji. Może to nastąpić gdy Komitet kwestionuje wiedzę sędziego dotyczącą reguł. W takich przypadkach obowiązki sędziego mogą być ograniczone do ustalania faktów; jego działania związane z naruszeniem reguł są ograniczone do przypomnienia ich zawodnikom.
Każde dalsze ograniczanie obowiązków sędziego będzie równoznaczne z eliminacją jego pozycji jako sędziego.
Sądzę, że przedstawione powyżej moje refleksje i uwagi związane z funkcjonowaniem Komitetu zawodów, rolą sędziego w zawodach i jego pracą, spowodują lepsze zrozumienie przez organizatorów i sponsorów zawodów jak ważne jest prawidłowe powołanie Komitetu turnieju. Od jego funkcjonowania zależy jak dana impreza zostanie odebrana przez uczestników i gości. Dlatego organizator czy sponsor wydając własne pieniądze na zorganizowanie imprezy powinien być świadom zagrożeń jakie niesie niewłaściwy dobór Komitetu. I tak jak wcześniej pisałem nie mogą to być przypadkowe osoby a ludzie, którzy bardzo dobrze znają się na golfie i potrafią w sytuacjach stresowych podejmować właściwe decyzje czy to z powodu nadciągającej burzy, awarii komputera czy podczas dyskwalifikacji zawodnika. Sądzę, że dobrze dobrany Komitet zawodów zawsze będzie stał na straży przestrzegania reguł gry w golfa.
Krzysztof Góra
na podstawie Reguł Gry w Golfa
Warunki zimowe – reguły lokalne.
W naszych warunkach okres zimowy nie powinien być już czasem gry w golfa. Jednak zdarzają się niezbyt mroźne miesiące w okresie jesienno - zimowym i wielu golfistów – zapaleńców – rozgrywa rundy golfowe. Nie jest to mile widziane przez greenkeeperów, gdyż w tym okresie wykonują oni wiele prac agrotechnicznych przygotowujących pole do następnego sezonu i chcieliby aby nikt nie niszczył ich pracy i pola. Przy mocno podmokłym gruncie i braku wegetacji trawy zachodzi duże prawdopodobieństwo zniszczenia pola. Całe szczęście, że tych zapaleńców nie jest aż tak dużo i pole jest w stanie wrócić wiosną do normy.
Zimą występują specyficzne warunki gry i dlatego w regułach gry w golfa przewidziano coś takiego jak warunki zimowe.
Mówią o tym reguły lokalne w punkcie 4 a i 4 b. załącznika do reguł golfowych.
1. Pierwsza reguła z tej grupy umożliwia zastosowanie uwolnienia od wbitej piłki rozszerzając regułę 25-2 na cały obszar terenu zielonego. A teren zielony zgodnie z definicją to cały obszar pola golfowego poza: a. obszarem tee i putting greenem rozgrywanego dołka (toru gry), b. wszystkimi hazardami na polu golfowym
Pełne brzmienie tej rekomendowanej reguły :
„Na terenie zielonym piłka wbita w ziemię, w miejscu jej lądowania innym niż piasek, może być podniesiona bez kary, oczyszczona i upuszczona jak najbliżej miejsca jej spoczynku, lecz nie bliżej dołka. Piłka tak upuszczona musi najpierw dotknąć części pola golfowego na terenie zielonym”.
Wyjątek:
1. Gracz nie może uzyskać uwolnienia zgodnie z tą regułą lokalną, jeśli piłka jest wbita w piasek na terenie zielonym, który nie jest krótko przystrzyżony.
2. Gracz nie może uzyskać uwolnienia zgodnie z tą regułą lokalną, jeśli jest wyraźnie nieuzasadnione wykonanie przez niego uderzenia z powodu zakłócenia przez inne warunki otoczenia niż te objęte tą regułą lokalną.
Na putting greenie piłka może być podniesiona, a miejsce wbicia piłki może być naprawione (reguła 16-1b i c).
2. Inną regułą lokalną można zezwolić graczom na podniesienie i oczyszczenie zabrudzonej piłki. Można to zrobić gdy przemoczony grunt, powoduje przyklejanie się dużej ilości błota do piłki. W takich okolicznościach rekomendowana jest następująca reguła lokalna:
„Piłka leżąca na krótko przystrzyżonym obszarze na terenie zielonym może być podniesiona, oczyszczona i odłożona bez kary.
Uwaga: Przed podniesieniem, zgodnie z niniejszą regułą lokalną, pozycja piłki musi być oznaczona - patrz reguła 20-1.
3. Najpopularniejszą regułą lokalną stosowaną przez większość pól golfowych w tym okresie, jest reguła potocznie nazywana „pick & place” czyli „preferred lies"
Jeżeli niesprzyjające warunki są obecne na całym polu, to Komitet może uznać, że „preferred lies" przyczynią się do sprawiedliwej gry lub pomogą chronić pole. Wtedy rekomendowana jest następująca reguła lokalna:
„Piłka leżąca na krótko przystrzyżonym obszarze na terenie zielonym może być bez kary podniesiona i oczyszczona. Przed podniesieniem piłki gracz musi zaznaczyć jej pozycję. Po podniesieniu piłki, gracz musi położyć ją na miejscu położonym w obrębie np. 15cm, od miejsca spoczynku, lecz nie bliżej dołka i nie w hazardzie ani na putting greenie. Gracz może położyć swoją piłkę tylko raz i po jej położeniu jest piłką w grze (reguła 20-4). Jeżeli piłka nie pozostanie w spoczynku w miejscu, na którym została położona, zastosowanie ma reguła 20-3d. Jeżeli po położeniu piłka pozostaje w spoczynku w miejscu, na którym została położona następnie przesunie się, nie ma kary a piłka musi być grana z miejsca tak jak leży, chyba że postanowienia innej reguły stanowią inaczej.
Jeżeli gracz nie dopełni obowiązku zaznaczenia pozycji piłki przed jej podniesieniem lub przesunie piłkę w inny sposób, na przykład poprzez przetoczenie piłki za pomocą kija golfowego, otrzymuje karę jednego uderzenia.
Uwaga: „Krótko przystrzyżony obszar" oznacza wszelki obszar pola golfowego łącznie ze ścieżkami przez rough, przystrzyżony na wysokość równą lub niższą trawy na fairwayu.
Uzupełnieniem tych reguł są dwie reguły związane z jesiennymi pracami agrotechnicznymi na polu golfowym.
4. Jeśli pole było aerowane (napowietrzane), może być stworzona reguła lokalna pozwalająca na uwolnienie bez kary od dziur po aerecji. Rekomendowana jest następująca reguła lokalna:
„Jeżeli na terenie zielonym piłka spocznie na lub w dziurze po aeracji, może bez kary być podniesiona, oczyszczona i upuszczona jak najbliżej miejsca spoczynku, lecz nie bliżej dołka. Piłka tak upuszczona musi najpierw dotknąć części pola golfowego na terenie zielonym". Na putting greenie piłka, która pozostaje w spoczynku na lub w dziurze po aeracji, może być położona jak najbliżej miejsca spoczynku, tak by uzyskać uwolnienie, lecz nie bliżej dołka.
5. Jeżeli Komitet postanowi zezwolić na uwolnienie dla łączeń ciętej darni, ale nie od ciętej darni, rekomendowana jest następująca reguła lokalna:
Na terenie zielonym, łączenie ciętej darni (nie cięta darń) to teren w naprawie. Zakłócenie przez łączenia ciętej darni w stosunku do ustawienia gracza nie jest zakłóceniem w rozumieniu reguły 25-1. Jeżeli piłka leży w łączeniu, dotyka łączenia lub łączenie zakłóca obszar zamierzonego swingu, gracz może uzyskać uwolnienie zgodnie z regułą 25-1. Wszystkie łączenia w obszarze ciętej darni uważane są za to samo łączenie.
Pierwsze trzy reguły lokalne powinny zostać odwołane lub nie stosowane gdy przestaną występować warunki zimowe. Natomiast dwie pozostałe gdy przestaną występować zakłócenia, których one dotyczą.
Krzysztof Góra
na podstawie Reguł Gry w Golfa - wydanie 2008.
Match Play w formule zawodów drużynowych Ryder Cup.
Chciałbym w tym artykule przybliżyć zasady rozgrywania zawodów w formacie match play. Taki rodzaj zawodów jest zdecydowanie mniej popularny od stroke play i nie wszyscy pamiętają jak duże są pomiędzy nimi różnice. Nie ukrywam, że inspiracją był niedawno rozgrywany mecz golfowy pomiędzy USA a Europą zwany Ryder Cup, od nazwiska fundatora pierwszej nagrody w 1927 roku Samuela Rydera.
W meczu rozgrywanym pomiędzy dwoma graczami lub dwoma zespołami tylko i wyłącznie oni są stroną dla siebie. To od graczy wymaga się chronienia swoich interesów, to tylko oni mogą ingerować w wynik meczu. Dlatego rola sędziego w match play sprowadza się do obserwowania przebiegu meczu i sędzia nie może zwracać uwagi na naruszanie reguły, chyba że jest powód aby przypuszczać, że gracze złamali regułę 1-3 (Zgoda na nie działanie reguł) lub reguły 6-7 (Nadmierne opóźnianie; Wolna gra).
Natomiast w stroke play każdy zawodnik jest bezpośrednio zainteresowany grą wszystkich innych zawodników lub jedna drużyna grą innych drużyn a wszyscy są zainteresowani osiąganymi wynikami a także sposobem osiągnięcia tego wyniku.
Zatem, w stroke play sędzia jest przedstawicielem wszystkich zawodników i musi reagować na każde wykroczenie związane ze złamaniem reguły lub ich błędną interpretacją, gdyż od niego tego oczekują pozostali zawodnicy biorący udział w zawodach. Wszyscy powinni być przekonani, że całe zawody były rozgrywane w duchu uczciwej i sportowej walki.
Oczywiście i w match play i w stroke play gracze nie mogą umawiać się na działanie niektórych reguł. Popularne gimmi w match play jest elementem taktyki poszczególnych zawodników. W match play gracz może darować mecz lub dołek w każdej chwili przed rozpoczęciem gry lub przed jej zakończeniem a także może darować swemu przeciwnikowi jego następne uderzenie w dowolnym momencie, o ile piłka przeciwnika jest w spoczynku. W takim przypadku gracz podnosi piłkę i dolicza jedno uderzenie, gdyż darowanie uderzenia musi być przyjęte i nie może zostać wycofane. Często gracz po darowaniu kilku, nawet ponad metrowych puttow, nagle nie daruje putta z 30 cm a zaszokowany przeciwnik musi puttować i wtedy często nie trafia. Powoduje to utratę pewności siebie gracza, co skwapliwie wykorzystuje przeciwnik.
Jeżeli między graczami powstaną niejasności lub spory, gracz może złożyć protest. Sędzia (Komitet) może rozpatrzyć protest tylko w przypadku, kiedy gracz składający protest poinformuje swego przeciwnika:
(i) że składa taki protest
(ii) o okolicznościach zdarzenia
(iii) i że wymaga on rozstrzygnięcia.
Protest musi być zgłoszony przed rozpoczęciem gry z obszaru tee następnego dołka przez któregokolwiek z graczy lub w przypadku ostatniego dołka meczu - przed opuszczeniem przez wszystkich graczy ostatniego putting greenu.
Późniejsze roszczenia nie mogą być rozpatrywane, chyba że będą oparte na faktach uprzednio nieznanych graczowi zgłaszającemu protest lub gracz zgłaszający protest otrzymał od przeciwnika błędną informację (reguły 6-2a i 9). W każdym razie żadne roszczenia nie powinny być rozpatrywane po oficjalnym ogłoszeniu wyniku meczu, chyba że sędzia (Komitet) dojdzie do wniosku, że przeciwnik wiedział, iż udziela błędnych informacji.
Przeciwnik ma prawo dowiedzieć się od gracza w czasie rozgrywania dołka o liczbie wykonanych przez niego uderzeń, a po zakończeniu rozgrywania dołka o liczbie uderzeń na zakończonym dołku. Gracz nie może udzielać błędnej informacji przeciwnikowi. Jeżeli gracz udzieli błędnej informacji, przegrywa dołek.
Jeżeli gracz uderzy swoją piłkę, kiedy powinien to uczynić jego przeciwnik, to przeciwnik może wymagać od niego unieważnienia tak wykonanego uderzenia i powtórzenia go w poprawnej kolejności, bez kary, z miejsca położonego jak najbliższego miejsca, z którego została uderzona oryginalna piłka (patrz reguła 20-5).
Gdy gracz rozpocznie rozgrywanie dołka spoza obszaru tee, przeciwnik może natychmiast zażądać anulowania tego uderzenia i zagrania piłki, bez kary, z obszaru tee.
Jeżeli gracz uderzy w niewłaściwą piłkę lub z niewłaściwego miejsca to przegrywa dołek.
Jeżeli gracz i przeciwnik zamienią piłki podczas rozgrywania dołka, pierwszy z nich który wykonał uderzenie w niewłaściwą piłkę, przegrywa dołek; gdy nie można tego ustalić gra na dołku zostaje dokończona tak zamienionymi piłkami.
Mecze match play mogą być rozgrywane w następujących formatach:
Mecz pojedynczy - mecz, w którym jeden gracz gra przeciw drugiemu graczowi, Fourball - mecz, w którym lepszy wynik jednego z dwóch graczy, gra przeciwko lepszemu wynikowi jednego z dwóch innych graczy.
W Fourball nie wszyscy partnerzy muszą być obecni podczas rozgrywania dołka. Nieobecny partner może dołączyć do meczu pomiędzy dołkami lecz nie podczas rozgrywania dołka.
Piłki należące do jednej strony mogą być rozgrywane w takiej kolejności, jaką strona uzna za odpowiednią.
Jeżeli gracz otrzyma karę utraty dołka zgodnie z regułą 15-3a za zagranie w niewłaściwą piłkę, to on jest zdyskwalifikowany na tym dołku, lecz jego partner nie otrzymuje żadnej kary, nawet w przypadku gdy niewłaściwa piłka należy do niego.
Jeżeli złamanie reguły przez gracza pomoże w grze jego partnerowi lub przeszkodzi w grze jego przeciwnikowi, to partner dodatkowo otrzymuje odpowiednią karę poza karą otrzymaną przez gracza.
Foursome - mecz, w którym dwóch graczy gra przeciw dwóm i każda ze stron gra jedną piłką.
Podczas całej rundy partnerzy muszą wykonywać uderzenia na przemian z każdego obszaru tee i następnie na przemian w trakcie rozgrywania każdego dołka. Uderzenia karne nie wpływają na kolejność gry a jeżeli gracz zagra, gdy powinien był zagrać jego partner, to jego strona przegrywa dołek.
Rezultat meczu rozgrywany w formacie match play określa się w następujący sposób: „równowaga” (all square) lub przewaga w dołkach (up) oraz ilość dołków do rozegrania (to play) np. 3&2 – gracz wygrał 3 dołkami w momencie gdy do rozegrania zostały tylko dwa dołki.
Ryder Cup rozgrywany jest w konwencji drużynowej, z meczami w formacie match play, pomiędzy Ameryką a Europą. Każda drużyna składa się z 12 zawodników, których prowadzi kapitan drużyny. Kapitanami drużyn zostają przeważnie nie grający już doświadczeni zawodnicy, posiadający bardzo duże osiągnięcia golfowe. Kapitanem drużyny amerykańskiej był Paul Azinger, który uczestniczył w dwóch wygranych meczach Ryder Cup, w jednym zremisowanym i w jednym przegranym, a europejskiej Nick Faldo, który wygrał najwięcej meczów w Ryder Cup – 23 w tym 6 w meczach singlowych 10 w foursome a 7 w fourball. Nick Faldo też najczęściej uczestniczył w zawodach Ryder Cup – 11 od roku 1977 do 1999.
Kapitanowie drużyn niezależnie od siebie przedstawiają, na daną rundę, kolejność grania zawodników swojej drużyny. Listy zawodników od każdego kapitana zestawiane są ze sobą tworząc rozgrywające grupy. Gracze w grupach mogą zostać wymienieni przez kapitana drużyny, tylko w przypadku gdy gracz rozchoruje się. Samo układanie grup może być zmienione aż do momentu rozpoczęcia meczu danej grupy.
Rolą kapitana jest najpierw odpowiedni dobór drużyny (ma do dyspozycji dwie dzikie karty – Europa lub cztery - USA) a następnie takie ustawienie i zmotywowanie zawodników aby z tych dwunastu świetnych indywidualistów stworzyć zgrany zespół. Zawody odbywają się w ciągu trzech dni w trzech formatach gry. Meczy jest 28 w tym 8 Fourball, 8 w Foursome oraz 12 meczów pojedynczych. Fourball i Foursome rozgrywane są w piątek i w sobotę, po dwa mecze dziennie, a mecze pojedyncze odbywają się w niedzielę. Teoretycznie jeden zawodnik może rozegrać nawet 5 meczów. A za udział i ewentualne zwycięstwa w tych zawodach nie ma żadnych nagród oprócz pucharu i sławy.
W tym roku Ryder Cup odbywał się na polu Valhalla Golf Club w Louisville, Kentucky w Stanach Zjednoczonych i zakończył zwycięstwem ekipy USA.
Co przesądziło o zwycięstwie USA16½-11½? Entuzjaści golfa mieli wiele wątpliwości, gdy Nick Faldo dobierał skład na zawody. Z drugiej strony to właśnie młodsza część ekipy sprawiła, że Europa mogła jeszcze nawiązać walkę ze świetnie przygotowanym rywalem. Wydaje się, że zwiódł nos taktyczny kapitana drużyny europejskiej Nicka Faldo, gdyż w pierwszych meczach singlowych powinien wystawić najlepiej dysponowanych po dwóch pierwszych dniach zawodników. Wtedy, mogliby oni stworzyć przewagę psychologiczną nad Amerykanami. Jest to co prawda „gdybanie” i nie wiadomo czy wystarczyłby to na świetnie dysponowanych przeciwników. W obu drużynach zawiedli z pewnością liderzy - Steve Stricker po stronie USA i Sergio Garcia oraz najlepszy tegoroczny golfista świata, Padraig Harrington w drużynie Europy, nie potrafili wygrać ani jednego meczu. W formie byli natomiast inni gracze Europy, Robert Karlsson, Graeme McDowell, Justin Rose i przede wszystkim Ian Poulter, którzy mają wszelkie predyspozycje, aby za dwa lata odzyskać Puchar Rydera.
Anthony Kim, wschodząca gwiazda amerykańska, w pięknym stylu rozprawił się z liderem Europy, Sergio Garcią, kończąc pojedynek na cztery dołki do końca, będąc siedem uderzeń poniżej par.
Decydujący punkt dla gospodarzy zdobył na 17. dołku doświadczony Jim Furyk, który pokonał innego weterana Miguela Angela Jimeneza. To pierwsza wygrana w turnieju Stanów Zjednoczonych od 1999 roku. Trzeba przyznać jednak, że Amerykanie byli do turnieju świetnie przygotowani i odpowiednio zmotywowani. Drużyna składała się w większości z zawodników żądnych zwycięstw i nie obciążonych ostatnimi przegranymi meczami z Europą. Kapitalnie przygotowane były greeny na polu golfowym Valhalla Golf Club.
Od piątku USA regularnie zyskiwało przewagę, prowadząc po pierwszym dniu największą różnicą od 1979 roku (5,5- 2,5). W sobotę Europejczycy co prawda odrobili nieco strat (9-7), ale już wtedy było widać, że gospodarzom nic nie powinno odebrać zwycięstwa w niedzielę. Nie sposób nie wspomnieć zachowań amerykańskich kibiców, którzy oklaskami "nagradzali" nieudane uderzenia drużyny europejskiej. Najbardziej odczuł to Sergio Garcia, który nie wytrzymał tego napięcia i nie trafił ważnego putta. Ale za dwa lata, w 2010 roku, turniej Ryder Cup po raz pierwszy zostanie rozegrany na terenie Walii, na polach Celtic Manor Resort.
KG
Golf & LIFE przedstawia ciekawy artukuł pt.
Reguły gry w golfa
Mamy nowe zmiany w Regułach gry w golfa ważne na kolejne 4 lata. Omówienie zasadniczych zmian publikowaliśmy w dwóch ostatnich wydaniach Golf & LIFE. Zostały one omówione także na oficjalnej stronie European Golf Referees’ Association czyli Europejskiego Stowarzyszenia Sędziów Golfowych www.refereegolf.eu. W zasadzie jeden rozdział Rules of Golf najbardziej opiera się wszelkim zmianom. Jest to rozdział dotyczący etykiety golfowej.
Zasady etykiety golfowej są o tyle ważne, że w zasadzie dotyczą wszystkich aspektów związanych z uczestnictwem w życiu golfowym jako, że na piedestale zachowań stawiają zasadę fair play. Podstawowy wymóg uczciwości wobec siebie i innych dotyczy nie tylko samej gry ale także m.in. wyrażania poglądów i opinii. W świecie wszechobecnego internetu często spotyka się anonimowe, czasami niewybredne opinie. Czasami zapalczywi krytycy poświęcają wiele czasu aby wysyłać anonimowe komentarze nawet w formie pisemnej. Jeżeli są uczestnikami życia golfowego i mają ambicje mieć wpływ na jego kształt lub formę to chowanie się za pulpit komputera lub anonimową kopertę jest naruszeniem etykiety golfowej. Jeżeli nie chcesz wyrazić swego poglądu we własnym imieniu i skierować go do osoby, której to może dotyczyć to lepiej „zamilcz na wieki”. Gracz w golfa, zwany popularnie golfistą, golfistką lub osoba, która uważa się za golfistę, który podszywa się pod inną osobę oszukuje, czyli łamie podstawową zasadę uczciwości w grze – w grze, która nazywa się golf , i która z zasady jest grą, w której każdy z jej uczestników jest nie tylko sędzią dla siebie ale może być także rozjemcą dla innych pod warunkiem, że stosował będzie zasady „fair play”.
Wraz z nadchodzącym ociepleniem pojawia się coraz więcej pytań od nowych adeptów tej gry dotyczących w znacznej mierze etykiety. Na każde pytanie z zakresu etykiety zawsze kieruję rozmowę na elementy związane z bezpieczeństwem na polu golfowym.
Ubiór jako „widoczny” zewnętrzny aspekt etykiety stanowi podkreślenie naszego szacunku dla innych uczestników gry. O ile sprawy bezpieczeństwa dotyczą wszystkich użytkowników pola golfowego tj. zawodników i kibiców, to zasady ubierania się dotyczą już w zasadzie tylko zawodników. Kibice bowiem mogą ubierać się w zasadzie dowolnie oczywiście w ramach przyjętych norm obyczajowych lub prawnych co jest jednoznaczne z tym, że ani całkowity negliż ani strój topless obojga płci nie jest dozwolony także u kibiców na polach golfowych. Niestety widuje się jeszcze często, nawet utrwalone na zdjęciach w prasie golfowej przykłady gry np. z wyciągniętą koszulą na spodniach na zasadzie wakacji na Bermudach lub afirmacji gangów portorykańskich. Przykładne stosowanie się i pamiętanie aby jednak nosić koszule wpuszczone w spodnie a spodnie żeby były podtrzymane paskiem jest formą potwierdzenia, że należymy do klubu ludzi szanujących tradycję.
Największą uwagę poświęciłbym jednak sprawom etykiety związanej z bezpieczeństwem. Dlatego przypominam, aby nie używać kija golfowego nawet w żartach np. jako argumentu w dyskusji, szpady, etc. ( dla zasady) lub np. wskazywać kijem inne osoby co może być odebrane jako element lekceważenia. I konsekwentnie należy uważać jak wykonujemy próbny swing – nie należy wykonywać go w kierunku innych osób. Zagrożenie bowiem istnieje nie tylko od samego kija golfowego ale także od np. wybitych podczas próbnego swingu kamieni lub darni, etc. . Powstrzymywanie się od głośnych rozmów a szczególnie od głośnego wymyślania sobie np. za nieudany strzał z doborem niezbyt wybrednych epitetów nawet pod własnym adresem jest oczywiste. Głos po polu niesie się daleko, i każdy komentarz wypowiedziany podniesionym głosem słyszany jest daleko.
Za notoryczne łamanie etykiety golfowej możemy zostać zdyskwalifikowani.
„Bunkier” jest hazardem składającym się z przygotowanego obszaru, często wgłębienia, z którego ziemia lub trawa zostały usunięte i zastąpione piaskiem lub podobnym materiałem. Obszar pokryty trawą, graniczący z bunkrem lub leżący wewnątrz bunkra (łącznie z hałdą darni pokrytą trawą lub ziemią) nie jest częścią bunkra. Ściana lub krawędź bunkra nie pokryta trawą stanowi część bunkra. Granica bunkra rozciąga się pionowo w dół, nie w górę. Piłka znajduje się w bunkrze, gdy cała w nim leży lub jakaś jej część dotyka bunkra.
Niestety nie należę do tych szczęśliwców, którzy mogli na żywo oglądać zawodni ków zmagających się z polem golfowym i niesamowitą pogodą podczas British Open 2008 na polu Royal Birkdale Golf Club in Southampton w Anglii. Natomiast z uwagą śledziłem relację telewizyjną. Nie będę pisał o dramacie zawodnika z Południowej Korei K.J. Choi podczas czwartego dnia zawodów, czy też o wspaniałej postawie do 11 dołka Australijczyka Grega Normana albo o zabójczym finiszu Irlandczyka Padraig Harringtona na drugiej dziewiątce. Oglądając poszczególne dołki na tym polu golfowym zwróciłem uwagę na brak przeszkód wodnych, bardzo dużą ilość bunkrów przy greenie i przy fairway.
Przy bardzo silnym wietrze i zawężonych fairway, każde niedokładne uderzenie było karane albo wpadką do bunkra albo w wysoki rough. Dużym wyzwaniem było wychodzenie z bunkrów przy green, które w większości miały wysoką stromą ścianę od strony greenu.
Korzystam z okazji aby przypomnieć kilka reguł związanych z graniem z bunkra:
Reguła 13-4. Piłka w hazardzie; działania zabronione
O ile reguły nie mówią inaczej, przed wykonaniem uderzenia piłki znajdującej się w hazardzie (bunkrze lub przeszkodzie wodnej) lub piłki, która po podniesieniu z hazardu może być w hazardzie upuszczona lub położona, gracz nie może:
a. testować stanu tego hazardu lub innego podobnego hazardu,
b. dotykać ręką lub kijem golfowym ziemi w hazardzie lub wody w przeszkodzie wodnej,
c. dotykać lub przesuwać naturalnego utrudnienia ruchomego leżącego w obrębie lub stykające się z hazardem.
Wyjątki:
1. Zakładając, że nie zostało zrobione nic, co mogłoby uchodzić za testowanie stanu hazardu lub poprawienie położenia piłki, nie ma kary, jeżeli gracz:
(a) dotknie ziemi lub naturalnego utrudnienia ruchomego w każdym hazardzie lub wody w przeszkodzie wodnej na skutek lub w celu zapobieżenia upadku, przy usuwaniu sztucznego utrudnienia, podczas mierzenia lub zaznaczania pozycji, wydobywania, podnoszenia, kładzenia lub odkładania piłki, zgodnie z odpowiednią regułą.
(b) położy swoje kije golfowe w hazardzie.
2. Po wykonaniu uderzenia ,jeżeli piłka w dalszym ciągu znajduje się w hazardzie lub została podniesiona z hazardu i może być w nimupuszczona lub położona, gracz może wygładzić piasek lub ziemię w hazardzie pod warunkiem, że nie zostało zrobione nic, co byłoby niezgodne z regułą 13-2 w odniesieniu do następnego uderzenia. Jeżeli po uderzeniu piłka znajduje się poza hazardem, gracz może, wygładzić piasek lub ziemię w hazardzie bez ograniczeń.
3. Jeżeli gracz uderzył piłkę z hazardu i piłka spocznie w innym hazardzie, reguła 13-4a nie ma zastosowania w stosunku do kolejnych działań podjętych w hazardzie z którego uderzenie zostało wykonane.
Uwaga: Gracz może w każdej chwili, łącznie z momentem adresowania piłki lub przy odwodzeniu kija do tyłu w celu uderzenia piłki, dotknąć kijem golfowym lub w inny sposób każdego sztucznego utrudnienia lub konstrukcji określonej przez Komitet mianem integralnej części pola golfowego lub każdej trawy, krzewu, drzewa i innych rosnących tam roślin.
20-3. Kładzenie i odkładanie
a. Przez kogo i gdzie
Piłka, która ma być położona zgodnie z odpowiednimi regułami, musi być położona przez gracza lub jego partnera. Jeżeli piłkę należy odłożyć, musi tego dokonać gracz, jego partner lub osoba, która piłkę podniosła albo przesunęła, i musi położyć ją dokładnie w miejscu, z którego piłka została podniesiona lub przemieszczona.
b. Zmiana warunków położenia kładzionej lub odkładanej piłki
Jeżeli zostały zmienione oryginalne warunki miejsca, w którym piłka ma być położona lub odłożona, to:
(i) poza hazardem piłka musi być położona w najbliższym miejscu, najbardziej podobnym do warunków oryginalnego położenia piłki, leżącym w obrębie długości kija golfowego od oryginalnego miejsca, lecz nie bliżej dołka i nie w hazardzie,
(ii) w obrębie przeszkody wodnej piłka musi być położona zgodnie z powyższym punktem (i) oraz musi się znajdować w obrębie przeszkody wodnej.
(iii) w bunkrze miejsce to musi zostać jak najwierniej odtworzone, a piłka musi być w nim położona.
Reguła 28. Piłka nie do zagrania
Gracz może zadecydować, że jego piłka jest nie do zagrania w każdym miejscu pola golfowego za wyjątkiem sytuacji, kiedy piłka znajduje się w przeszkodzie wodnej. Gracz ma wyłączne prawo do zadecydowania, czy jego piłka jest nie do zagrania.
Jeśli gracz oceni, że jego piłka jest nie do zagrania, to musi on po dodaniu jednego uderzenia karnego:
a. zagrać piłkę z punktu jak najbliższego miejsca, z którego oryginalna piłka została ostatnio zagrana (patrz reguła 20-5);
b. upuścić piłkę poza punktem jej spoczynku, utrzymując ten punkt dokładnie pomiędzy dołkiem a miejscem, na które piłka ma być upuszczona bez limitu odległości, gdzie piłka ma być upuszczona od tego punktu,
c. upuścić piłkę, w obrębie dwóch długości kija golfowego od punktu jej spoczynku, lecz nie bliżej dołka.
Jeżeli piłka leżąca w bunkrze została zadeklarowana jako nie do zagrania, gracz może postępować zgodnie z punktami (a), (b) lub (c). Jeżeli gracz podejmie decyzję o postępowaniu zgodnie z punktami (b) lub (c) to piłka musi być upuszczona w bunkrze. Przy zastosowaniu tej reguły podniesiona piłka może zostać oczyszczona lub podmieniona.
A wracając do British Open 2008 – pierwszego dnia mieliśmy okazję obejrzeć leżące w jednym bunkrze blisko siebie dwie piłki. Pierwsza piłka należała do Hiszpana Pablo Larrazabala a druga do Australijczyka Adama Scotta i ułożyły się tak, że leżały w jednej linii od dołka w odległości około 10 cm od siebie. Sytuacja miała miejsce w bunkrze przy greenie na trzynastym dołku.
Zawodnicy poprosili o pomoc sędziego. Sędzia zdecydował aby Pablo Larrazabal usunął swoją piłkę. Larrazabal zamarkował pozycję piłki, podniósł ja trzymając tylko w dwóch palcach i delikatnie odłożył na trawie na zewnątrz bunkra. Gdyby tę piłkę wziął całą ręką to mógłby zostać ukarany jednym punktem za oczyszczenie piłki. Sędzia zastosował tu regułę 22-2 (Piłka przeszkadzająca w grze). Scott mógł teraz zagrywać swoją piłkę, ale podczas uderzenia jego kij zahaczyłby o znacznik Larrozabala. Dlatego sędzia poprosił Larrozabala o przemieszczenie znacznika w prawo o dwie długości łopatki Pottera. Zawodnik zrobił to w taki sposób aby w żadnym momencie nie dotknąć piasku w bunkrze. Scott wykonał bardzo ładne uderzenie pod chorągiewkę. Po uderzeniu piłki przez Scotta sędzia zastosował regułę 20-3b (iii) mówiącą, że jeżeli zostały zmienione oryginalne warunki miejsca, w którym piłka ma być położona lub odłożona, to:
(iii) w bunkrze miejsce to musi zostać jak najwierniej odtworzone, a piłka musi być w nim położona,
oraz decyzję 13-4/19 zezwalającą na odtworzenie miejsca położenia piłki w bunkrze po wcześniejszym uderzeniu piłki przez innego zawodnika z tego samego bunkra.
Bunkier został zagrabiony a Larrozabal odłożył znacznik na swoje miejsce uważając, aby podczas mierzenia nie dotknąć piasku. Następnie wziął piłkę w dwa palce i umieścił ją w bunkrze lekko dociskając. Sędzia poprosił o większe dociśnięcie, tak aby położenie piłki było identyczne do tego sprzed podniesienia. Dopiero wtedy Larrozabal mógł zagrać piłkę z bunkra. Uderzenie jego nie było tak precyzyjne jak Adama Scotta ale także wylądował na greenie.
Opisana sytuacja pokazała jak ważną rolę odgrywa w golfie sędzia. Nie zajmuje się tylko karaniem zawodników, ale czuwa nad graniem zgodnie z regułami golfa i pomaga prawidłowo stosować reguły w nietypowych sytuacjach. Zawodnicy nie maja powodu aby bać się sędziego; zapytany o radę często pomaga wybrnąć z kłopotliwej sytuacji. Dobry sędzia powinien posiadać taką wiedzę golfową, aby móc prawidłowo oceniać sytuacje i rzetelnie pomagać zawodnikom.
Na zakończenie pamiętajmy także o dobrym zwyczaju, że przed opuszczeniem bunkra należy starannie uzupełnić i wyrównać wszystkie nierówności oraz ślady po butach i uderzeniu.
Krzysztof Góra – sędzia golfowy
Reguła lokalna - Strefa dropowania
Kontynuując cykl związany z regułami lokalnymi chciałbym teraz przybliżyć często stosowaną podczas dużych zawodów regułę dotyczącą strefy dropowania. Zgodnie z załącznikiem I do reguł golfa, Komitet ma prawo wyznaczyć specjalne obszary w których piłki mogą być dropowane. Występuje to w przypadku gdy nie jest możliwe i praktycznie niewykonalne postępowanie zgodne z regułą 24-2b, ( Sztuczne utrudnienia nieruchome), regułą 24-3 (Piłka zgubiona w sztucznym utrudnieniu), regułą 25-1b lub 25-1c (nienormalne warunki ziemne), regułą 25-3 (Niewłaściwy Puting Green), regułą 26-1 (Przeszkody wodne lub Boczne przeszkody wodne) i regułą 28 (Piłka nie do zagrania).
Podczas dużych zawodów Komitet często wyznacza strefy dropowania związane z tymczasowymi sztucznymi utrudnieniami. Mogą to być galerie dla widzów, namioty, balony, tablice i banery reklamowe a czasami nawet urządzenia telewizyjne.
Reguła lokalna mówi, że jeżeli jest wiadomo lub praktycznie pewne, że piłka, która nie została znaleziona znajduje się w przeszkodzie wodnej, to gracz może:
a) postępować zgodnie z regułą 26 lub
b) jako dodatkową opcją z karą jednego uderzenia dropować piłkę w obszarze oznaczonym jako “Strefa dropowania”.
Zauważmy, że reguła lokalna mówi, że gracz może, nie musi skorzystać ze strefy dropowania. Gracz nie powinien być pozbawiony opcji przewidzianych w regułach. Zatem, skorzystanie ze strefy dropowania jest opcjonalne i zależy tylko od gracza.
Komitet powinien umieścić tak strefę dropowania, aby nie była bliżej dołka, niż wtedy gdy gracz będzie dropował piłkę zgodnie z opcją dotyczącą właściwej reguły.
Na przykład, jeżeli strefa dropowania jest dodatkową opcją dotyczącą przeszkody wodnej, to strefa dropowania powinna być umieszczona w obszarze, który zmusi gracza do dokonania wyboru kolejnego uderzenia z przeszkody wodnej.
Odległość strefy powinna być zbliżona do odległości piłki granej zgodnie z regułą 26-1b. Strefa dropowania nie jest lokalizowana na fairway, ale bardzo często w rough.
Popatrzmy na lokalizację strefy dropowania Podczas lokalizacji strefy dropowania powinien zostać zachowany zarówno charakter dołka jak i status przeszkody wodnej. Umieszczenie strefy dropowania od strony greenu za przeszkodą wodną w celu pomocy graczom, którzy nie mogą jej przebić jest sprzeczne z duchem gry.
Strefy dropowania często oznacza się białymi liniami z opisem „Strefa Dropowania” lub SD. Niekiedy wskazane jest umieszczenie na tee informacji, że zawodnik może skorzystać ze strefy dropowania, jeżeli regułą lokalną utworzono strefę dropowania z tytułu zagubienia piłki po uderzeniu z tee.
W „Regułach Gry w Golfa” obowiązujących od 2008 zmieniono nomenklaturę strefy dropowania, która przyjęła się w środowisku golfowym, na strefę upuszczania piłki, W związku z tym, że przyzwyczaiłem się do starej nazwy to przez pewien czas będę posługiwał się starą nomenklaturą. W uwadze do strefy dropowania wymieniono następujące elementy dotyczące strefy dropowania:
(a) Gracz nie musi stać w strefie dropowania podczas dropowania piłki.
(b) Piłka musi najpierw uderzyć o ziemię w strefie dropowania.
(c) Jeżeli strefa dropowania oznaczona jest białymi liniami, to linie należą do strefy dropowania.
(d) Zadropowana piłka nie musi zatrzymać się w strefie dropowania.
(e) Zadropowana piłka musi być ponownie dropowana, jeżeli potoczy się i zatrzyma w pozycji określonej przez regułę 20-2c(i-vi).
(f) Zasropowana piłka może potoczyć się bliżej dołka jednak nie może zatrzymać się dalej niż dwie długości kija od miejsca gdzie pierwszy raz miała kontakt z częścią pola będącą strefą dropowania i nie może spełniać warunku (e).
(g) Aby ustrzec się od zastosowania punktów (e) i (f), zadropowana piłka może potoczyć się i zatrzymać bliżej dołka niż:
• Jej oryginalna pozycja lub przybliżona pozycja (patrz reguła 20-2b);
• Najbliższy punkt uwolnienia lub maksymalne możliwe uwolnienia (reguła 24-2, 24-3 lub 25-1 lub 25-3); lub
• punkt gdzie oryginalna piłka ostatni raz przekroczyła granicę przeszkody wodnej lub bocznej przeszkody wodnej (reguła 26-1).
Dobrym przykładem na prawidłowe umieszczenie strefy dropowania jest siedemnasty dołek w Binowie, Strefa dropowania została umieszczona przed przeszkodą wodną w odległości 60 m od green i miejscu możliwego dropowania w przypadku zastosowania reguły 26-1 po zagubieniu piłki w przeszkodzie wodnej po uderzeniu z obszaru tee.
K.G.
Caddie
W wielu turniejach mistrzowskich dla juniorów Komitety wprowadzają warunek zabraniający graczom korzystania z usług caddie w przypadku gdy są to ich rodzice, opiekunowie, brat lub siostra. Uważam, że taki zakaz powinien obowiązywać we wszystkich turniejach w Polsce. Rodzice lub opiekunowie juniorów to utrapienie dla współgraczy a także dla organizatorów. Bardzo często taki tatuś gra w golfa i uważa, że tylko on zna możliwości swego dziecka, tylko on wie jak powinna być zagrana piłka. Udziela wszelkich porad nie zważając na to, że swoim zachowaniem przeszkadza innym grającym i znacznie opóźnia grę. Ale czego się nie robi, aby dziecko zrealizowało niespełnione marzenia ojca.
Jeżeli Komitet nie wprowadzi ww ograniczenia to rodzic udzielający porad powinien wypełniać funkcje caddiego. A caddie wg reguł gry w golfa to:
„osoba, która pomaga graczowi zgodnie z regułami, co może obejmować noszenie kijów gracza lub zajmowanie się nimi podczas gry”
A zgodnie z regułą 6-4 gracz może korzystać z pomocy caddiego, ale jest to limitowane tylko do jednego caddiego w danym czasie.
Nie może być takiej sytuacji, że tatuś deklarujący się jako caddie swojego dziecka, idzie razem z grupa i niesie tylko parasol. W takim przypadku, zgodnie z decyzją 6-4/5 osoba taka traktowana jest jako czynnik zewnętrzny, i nie może udzielać porad. Wynika to z reguły 8-1 która mówi:
„Podczas regulaminowej rundy gracz nie może:
(b) prosić o poradę nikogo poza swoim partnerem lub jego i swojego caddiego” .
Karą za złamanie warunku związanego z caddiem może być nawet dyskwalifikacja. .
Na koniec jeszcze jedna uwaga dla tatusiów związana z pokazywaniem linii puttowania. Reguła 8-1 b mówi:
Gdy piłka gracza znajduje się na putting greenie, gracz, jego partner lub jeden z ich caddich mogą przed, lecz nie podczas uderzenia, wskazać linię puttowania bez dotykania putting greenu. Nie wolno umieszczać żadnych znaków wskazujących linię puttowania.
Krzysztof Góra
Zmiany w regułach golfa od stycznia 2008 roku.
Analizując nowe reguły gry w golfa, wprowadzane od początku 2008, można znaleźć 28 poprawek w 34 regułach. W celu lepszego zrozumienia wprowadzanych poprawek, których celem było poprawienie jasności i przejrzystości reguł oraz ujednolicenia kar za podobne wykroczenia, chciałbym je przedstawić i zinterpretować.
Pierwsza zmianę wprowadzono w definicji Porada (Advice), mówiąc, że wymiana informacji o odległości nie jest "poradą".
Kolejna zmiana w definicji Piłki zgubionej (Lost Ball) – dodano dwa nowe punkty rozszerzające ją o wprowadzenie drugiej piłki.
Definicja Mecze (Matches) została rozdzielona na dwie części – pierwszą są formy Match Play a drugą formy Stroke play.
W regule 1-2 – Wywieranie wpływu na piłkę - uwagę wprowadzono do kar natomiast nowa uwaga precyzuje co to jest rażące naruszenie reguł. Uznaje się, że gracz dopuścił się tażącego naruszenia reguły 1-2, jeżeli Komitet uważa, że jego działanie wpływające na pozycję lub ruch piłki pozwoliło jemu lub drugiemu graczowi osiągnąć znaczną przewagę lub spowodowało, że drugi gracz inny niż jego partner został znacząco pokrzywdzony.
Jeszcze inna zmiana redukuje karę za niesienie i nieużywanie niezatwierdzonego do gry kija lub kija niezgodnego z regułą 4-2 do dwóch uderzeń na dołek ale nie więcej niż cztery uderzenia. Dotychczas była to bezwzględna kara dyskwalifikacji – reguła 4-1 – Kształt i wykonanie kijów golfowych i reguła 4-2 – Zmiana charakterystyki gry kija golfowego i materiał obcy.
Uległa zmianie częściowo reguła 12-1 – Szukanie piłki; znalezienie piłki – dodano brak kary za poruszenie piłki w sztucznym utrudnieniu.
Zmieniono regułę 12-2 związaną z identyfikacją piłki. Dotychczas zawodnik mógł dokonać identyfikacji piłki na obszarze pola golfowego z wyłączeniem hazardów (bunkrów i przeszkód wodnych). Teraz taka identyfikacja będzie mogła zostać przeprowadzona na całym obszarze pola golfowego. Unikniemy sytuacji gdy zawodnik po zagraniu z hazardu, znalezioną piłką w miejscu prawdopodobnego zgubienia swojej, musiał wracać się np. 150 m do hazardu po następną piłkę, zagrać ją i znów wracać się i tak aż upłynie 5 minut albo trafi wcześniej na swoją piłkę lub zastosuje regułę 26-1 rezygnując z szukania. Umożliwienie identyfikacji piłki w hazardach przyspieszy grę.
W regule 13-4 – Piłka w hazardzie – Działania zabronione - Konsekwencją umożliwienia identyfikacji piłki w hazardzie jest dodanie możliwości dotknięcia gruntu lub naturalnych utrudnień ruchomych podczas markowania pozycji piłki.
Do wyjątku 2 dodano zdanie mówiące, że gracz może wyrównać piasek lub ziemię w hazardzie bez kary, jeżeli piłka jest na zewnątrz hazardu.
Dodano także wyjątek 3, który mówi o nie działaniu reguły 13-4a (testowanie stanu hazardu) po uderzeniu piłki z hazardu do innego hazardu w stosunku do hazardu, z którego zostało wykonane uderzenie. W regule 14-3 – Sztuczne urządzenia, nietypowy sprzęt i nietypowe użycie sprzętu - dodano nowy wyjątek mówiący o możliwości użycia, z medycznego punktu widzenia, sztucznego urządzenia lub nietypowego wyposażenia.
Umożliwiono także wprowadzenie, poprzez regułę lokalną, urządzeń do pomiaru odległości – do tej pory obowiązuje tylko decyzja 14-3/0.5.
W regule 15-2 – Piłka podmieniona – dodano wyjątek, aby uniknąć podwójnego karania w sytuacji, gdy gracz niewłaściwie podmienia piłkę i gra z niewłaściwego miejsca. Do tej pory można było za to otrzymać nawet cztery punkty kary.
W regule 15-3 – Niewłaściwa piłka – zlikwidowano wyjątek, dopuszczający zaganie piłki z hazardu bez identyfikacji. W najnowszych regułach identyfikacja piłki będzie obowiązywać na całym polu golfowym bez żadnych wyjątków.
Wprowadzono nowy punkt 1e w regule 16 – Putting Green – Ustawianie się okrakiem lub na linii puttowania. Nie ma kary jeżeli ustawienie się okrakiem na linii puttowania jest niezamierzone lub takie ustawienie wynika z uniknięcia ustawienia się na linii puttowania innego gracza. Dotychczas regulowały to tylko decyzje 16-1e/1 i 2.
W regule 18 – Piłka w spoczynku poruszona – zmieniono karę za złamanie reguły tak, aby uniknąć podwójnego karania podczas nie uzasadnionego podniesienia piłki przez gracza i niewłaściwego podmienienia jej.
W regule 18-1 - Piłka w spoczynku poruszona przez czynnik zewnętrzny – wprowadzono uwagę, aby wyjaśnić procedurę kiedy piłka mogła zostać poruszona przez czynnik zewnętrzny.
Kolejna poprawka dotyczy zredukowania kary za przypadkowe odbicie piłki przez gracza, partnera, caddie lub wyposażenie (reguła 19-2) z dwóch do jednego uderzenia w stroke play a w match play ze straty dołka do jednego uderzenia. Może to się zdarzyć np. w sytuacji grania z bunkra, gdy po uderzeniu piłka odbija się od krawędzi a następnie uderza gracza lub w jego wózek z kijami. Aktualnie za takie uderzenie w siebie lub we własny sprzęt gracz otrzymuje dwa uderzenia kary, natomiast w nowych przepisach będzie to tylko jedno uderzenie.
Reguła 20-3a – Kładzenie i odkładanie – Przez kogo i gdzie – poprawka redukuje karę główną do jednego uderzenia za umieszczenie piłki przez osobę nieupoważnioną do tego i tylko do sytuacji, jeżeli błąd nie zostanie poprawiony. W tym punkcie zawarto także informacje o karze dwóch uderzeń za odłożenie piłki w niewłaściwe miejsce i nie skorygowanie tego zgodnie z regułą 20-6.
Konsekwencją zmiany reguły 15-3 związanej z podwójną karą przy podmianie piłki i graniu z niewłaściwego miejsca jest zmiana w regule 20-7c, która też redukuje karę do dwóch uderzeń..
Poprawka w regule 24-1 – Sztuczne utrudnienia ruchome – umożliwia przytrzymywaną, trzymaną lub usuniętą flagę przesunąć podczas ruchu piłki.
Z reguł usunięto jedno z najbardziej kontrowersyjnych sformułowań – „wystarczające dowody” . Zastąpiono je mocniejszym sformułowaniem - „wiadomo lub praktycznie pewne”, które ma mniejsze możliwości na dowolność interpretacji np. czy piłka mogła zaginąć w hazardzie czy obok. Teraz musi być pewność, że tam zaginęła a nie że mogła. Ale związane jest to nie tylko z hazardem (reguła 26-1) ale i sztucznymi utrudnieniami (reguła 24-3), nienormalnymi warunkami ziemnymi (reguła 25-1c) czy w regule "piłka zgubiona lub poza granicami pola (reguła 27-1).
Do reguł lokalnych dodano możliwość uzyskania uwolnienia z tytułu łączenia ciętej darni poprzez wprowadzenie nowego punktu do załącznika nr 1 w części B - Połączenia ciętej darni.
Wprowadzono dodatkowy wymóg związany z linią grania aby uzyskać uwolnienie od tymczasowego sztucznego utrudnienia nieruchomego - TIO (Temporary Immovable Obstructions) uwzględniając również linię grania.
Do Statusu Amatora w regule 3-2a wprowadzono możliwość otrzymania nagrody pieniężnej za "hole-in-one" podczas gry w golfa.
Mam nadzieję, że moje wyjaśnienia pozwolą lepiej zrozumieć nowe poprawki i przyczynią się do lepszej gry w golfa.
Chciałbym przedstawić wyjaśnienie reguły lokalnej związanej z piłką graną za piłkę zagubioną w przeszkodzie wodnej. Wielu zawodników ma często problem w zrozumieniu jej a co za tym idzie i prawidłowym zastosowaniu jej.
(Wprowadziłem tu kilka poprawek do mojego artykułu, który ukazał się w Golfiście, wynikających ze zbyt długiego cyklu produkcyjnego. Poprawki związane są ze zmianami w regułach gry w golfa wprowadzonymi od stycznia 2008).
Definicja piłki tymczasowej (provisional ball) brzmi następująco: Piłką tymczasową jest piłka grana zgodnie z regułą 27-2 w miejsce piłki, która może być zgubiona poza przeszkodą wodną lub może znajdować się poza granicami pola. Zgodnie z tą definicją piłkę tymczasową można zagrywać wtedy gdy zagubienie piłki miało miejsce poza przeszkodą wodną. Wyobraźmy sobie sytuacje, że gramy poprzez przeszkodę wodną około 150 m i widzimy, że piłka przelatuje ponad wodą i uderza w brzeg po drugiej stronie przeszkody wodnej. W tym momencie nie jesteśmy w stanie określić czy piłka będzie do zagrania oraz czy znajduje się w przeszkodzie czy poza nią. Zgodnie z regułami idziemy do piłki i tam okazuje się, że piłka jest nie do zagrania w przeszkodzie wodnej i wtedy musimy zastosować regułę 26-1. Zmusza nas to do powrotu na drugą stronę przeszkody wodnej i znalezienia właściwego miejsca, zgodnego z regułą 26-1 do kolejnego uderzenia piłki. Opisana sytuacja zajmuje dużo czasu i dlatego w dużych turniejach, w celu poprawy płynności gry na dołkach, gdzie występuje przeszkoda wodna, Komitet często wprowadza regułę lokalną związaną z piłką tymczasową graną za piłkę zgubioną w przeszkodzie wodnej. Jest to jedyna reguła, która pozwala zawodnikowi na zagranie lepiej leżącej, wg zawodnika, piłki. Gdyż zawodnik dopiero po dojściu do zagranych piłek może wybrać piłkę którą będzie grał.
Kilka lat temu na turnieju Lexus w Binowie doszło do dość kontrowersyjnego zdarzenia na dołku 11, przed drugą przeszkodą wodną. Drugie uderzenie na dołku zawodnik wykonał ze 150 m i według relacji zawodnika i współzawodników piłka leci ponad przeszkodą wodną, następnie opuszcza ją i wpada do bocznej przeszkody wodnej. Zgodnie z regułą 26-1a zawodnik wykonuje kolejne uderzenie z tego samego miejsca i piłka wpada do przeszkody wodnej. Zawodnik podchodzi do granicy przeszkody wodnej i zagrywa na green piłkę trzecią, zgodnie z regułą 26-1 b. Zawodnik idzie szukać swoich piłek. Obie piłki nie zostały znalezione. Następnie zawodnik nieprawidłowo interpretując piłkę tymczasową, gdyż drugi raz do piłki oryginalnej zastosował regułę 26-1 c (dwa kije w bok) zagrał na green kolejną piłkę. A reguła lokalna mówi, że do piłki oryginalnej, w danym momencie, regułę 26-1 można stosować tylko jeden raz. Zawodnik zagrając drugi raz ze 150 m zastosował już tą regułę do piłki oryginalnej. Przy dwóch puttach na greenie zawodnik powinien na karcie zapisać 8 punktów.
W tym przypadku zawodnik prawidłowo stosował regułę 26-1 związaną z przeszkodą wodną. Natomiast regułę lokalną mówiącą o piłce tymczasowej granej za piłkę zgubioną w przeszkodzie wodnej, mógłby dopiero wykorzystać w przypadku chęci zagrania z przeszkody wodnej znalezioną piłką. Gdyż ta reguła zostawia zawodnikowi swobodę wyboru piłki. Poniżej przedstawiam związaną z tym regułę lokalną.
Piłka tymczasowa związana z przeszkodą wodną.
W przypadku gdy przeszkoda wodna (łącznie z boczną przeszkodą wodną), jest o znacznym rozmiarze, takiego kształtu i tak umiejscowiona, że: (i) byłoby niepraktycznym aby sprawdzać czy piłka jest w hazardzie lub sprawdzenie to nadmiernie opóźniłoby grę, (ii) jeżeli oryginalna piłka nie zostanie odnaleziona, ale jest ogólnie wiadomym lub w zasadzie pewnym, że znajduje się w przeszkodzie wodnej, to Komitet może wprowadzić regułę lokalną zezwalającą na zagranie piłki granej tymczasowo zgodnie z regułą 26-1. Piłka jest grana tymczasowo zgodnie z którąkolwiek mających zastosowanie opcji zamieszczonych w regule 26-1, lub jakąkolwiek odpowiednią regułą lokalną. W takim przypadku, jeżeli piłka jest grana tymczasowo, a oryginalna piłka znajduje się w przeszkodzie wodnej, gracz może grać oryginalną piłkę tak jak leży lub kontynuować grę piłką graną tymczasowo. Nie może on jednak postąpić zgodnie z regułą 26-1 w stosunku do piłki oryginalnej. Do powyższego przypadku proponowana jest następująca reguła lokalna:
„ Jeżeli są wątpliwości czy piłka znajduje się w przeszkodzie wodnej, czy została w niej zgubiona, gracz może zagrać następną piłkę tymczasową zgodnie z odpowiednią opcją zamieszczoną w regule 26-1. Jeżeli oryginalna piłka zostanie znaleziona poza przeszkodą wodną gracz musi nią grać. Jeżeli oryginalna piłka zostanie znaleziona w przeszkodzie wodnej, gracz może grać oryginalną piłkę tak jak leży lub kontynuować grę piłką graną tymczasowo zgodnie z regułą 26-1. Jeżeli oryginalna piłka nie zostanie znaleziona lub zidentyfikowana w czasie pięciu minut poszukiwania, gracz musi kontynuować grę piłką graną tymczasowo.”
Przypominam wszystkim o tym, żeby nie zapominali o dokładnym przeczytaniu reguł lokalnych przed startem. Jeżeli nie wszystko jest dla nas jasne to mamy czas, aby samemu przeczytać definicję występującej reguły lokalnej lub poprosić o interpretację sędziego.
Krzysztof Góra kwiecień 2008
Tempo gry
Największym problemem podczas rozgrywania zawodów z udziałem dużej ilości zawodników jest utrzymanie właściwego tempa gry. Dlatego Komitet i organizatorzy wymagają od ekipy sędziowskiej ponaglania zawodników. I w większości turniejów sędziowie poświęcają temu najwięcej czasu. Istnieją co prawda programy komputerowe określające tempo gry w zależności od pola golfowego, warunków atmosferycznych, średniego hcp czy ilości osób w grupie, ale zawsze jest to wskaźnik teoretyczny, zakładający idealny przebieg zawodów. Rzeczywistość jest trochę inna. Na tempo gry wpływ ma także wiele czynników nie zawsze zależnych od zawodników.
Reguły golfa mówią, że gracz powinien grać w dobrym tempie oraz powinien być gotowy do gry, gdy tylko nadejdzie jego kolej. Najprościej dobre tempo można interpretować tak, że grupa następująca nie traci dystansu do grupy poprzedzającej. Natomiast gotowość do gry należy rozumieć tak, że wszystkie czynności pomocnicze (zapisywanie wyników, zakładanie rękawiczki, wybór kija czy posilanie się) powinny odbywać się wtedy, gdy inny zawodnik przygotowuje się do uderzenia, ale w taki sposób i w takiej odległości, aby mu w tym nie przeszkadzać. A w momencie, kiedy nadchodzi jego kolej, jest on całkowicie gotowy do uderzenia, podchodzi i uderza. Każdy zawodnik ma na kolejne uderzenie 40 s natomiast na greenie - 50 s. Na polach golfowych widzimy wielu zawodników, którzy z kolejnego uderzenia robią całą ceremonię trwającą o wiele dłużej niż na to pozwalają reguły. Pocieszające jest tylko to, że jest ich coraz mniej i po zwróceniu uwagi przez sędziego, starają się zmniejszyć czas na oddanie uderzenia. Nawyki jednak zostają.
Najczęściej opóźnianie gry powodują zawodnicy z wyższymi HCP, którzy mają problem z trafieniem na fairway. Piłka ląduje w rough, i potem wszyscy jej poszukują przez pięć minut, łącznie z sędziami, a zawodnik i tak ma potem problem jak z takiego rough wyjść. I dobrze jeżeli zauważy się gdzie ponownie piłka ląduje i tak aż do dołka, a czas ucieka. A jeżeli w grupie jest czterech zawodników tak grających, to na pewno ta grupa nie utrzyma tempa gry i będzie bardzo przeszkadzać innym grupom. Zwrócenie przez sędziego uwagi na opóźnianie gry, spowoduje jeszcze większe zdenerwowanie zawodników i zapewne zwiększenie opóźnienia. A niekiedy wystarczy sama obecność sędziego, żeby piłka lądowała nie tam, gdzie się chce ją ulokować.
Spotykam wielu zawodników, którzy po zwróceniu uwagi, że za mocno opóźniają grę, reagują w sposób, który nie ma nic wspólnego z etykietą golfową. Powiedzenie, że on zapłacił za turniej i dlatego będzie grał swoim tempem i tak jak umie, należy w tym przypadku do najłagodniejszych.
Bywa, że opóźnienia są spowodowane błędami Komitetu, wynikającymi z nieprawidłowego ustawienia grup pod względem hcp, czy też podziału na grupy startujące z różnych tee, a także podziału na grupy ranne i popołudniowe. W takich przypadkach trudno wymagać od sędziów, aby karali zawodników za opóźnianie gry. Rolą sędziego jest określenie, w jakim stopniu zawinił tu zawodnik i dopiero wtedy zastosowanie ewentualnej kary. Zgodnie z duchem reguł, kara musi być sprawiedliwa i nie powodować zaognienia sytuacji.
Podczas dużych turniejów, Komitet powinien wprowadzić regułę lokalną dyscyplinującą zawodników podczas rozgrywania zawodów, poprzez gradację kar za opóźnianie, zaczynając od upomnienia aż do dyskwalifikacji.
Podsumowując, chciałbym zwrócić uwagę na odpowiedzialność Komitetu turnieju , za takie ustawienie grup i czasu ich przejścia, żeby nie było to źródłem konfliktu już na samym starcie. I liczę, że zawodnicy w końcu zrozumieją, że biorąc udział w turnieju, nie są sami na polu golfowym, i że ich sposób grania ma zasadniczy wpływ na przebieg całych zawodów. Wtedy rola sędziego będzie taka, jakiej życzą sobie zawodnicy – przyjaciela na polu.
